.avatar.yuku.com/u "Unregistered(d)'s Avatar")
BRANKO RADOVIC:
Svjetska trgovinska organizacija i njen znacaj:
1.
Sjedinjene Drzave vode trku
Principi, pravila i mehanizmi svjetskog trgovinskog sistema. Koje su prednosti koje mogu biti ostvarene uclanjenjem Crne Gore u STO
Na strateskom putu Crne Gore u ostvarivanju proevropske orijentacije i otvaranja prema svijetu u cjelini, pored clanstva u Medjunarodnom momentarnom fondu i Svjetskoj banci za obnovu i razvoj predstoji nam, u «buducnosti koja dolazi» i uclanjivanje u Evropsku uniju i Svjetsku trgovinsku organizaciju (STO), kada su u pitanju prevashodno nasi ekonomski i trgovinski, ali i drugi strateski interesi.
Dilema da li su uclanjenje u Evropsku uniju i Svjetsku trgovinsku organizaciju konfliktni ciljevi, da li su takvi ciljevi medjusobno inkompatibilni ili ne, razrjesava se rezolutnim odgovorom da je svjetski trgovinski sistem postavljen na paralelnim tokovima multilateralizma (STO) i regionalnih ekonomskih asocijacija kakva je i Evropska unija.
Ekonomske regionalne asocijacije su inkorporirane u svjetski trgovinski sistem kao carinske zone, zone slobodne trgovine, regionalne organizacije zajednickog trzista i ekonomske unije.
Svaka inkompatibilnost u ostvarivanju clanstva u Evropskoj uniji i Svjetskoj trgovinskoj organizaciji je, dakle, iskljucena uz postojanje razlike sto se clanstvo u Evropskoj uniji ostvaruje postupno, fazno, preko tkz. sporazuma prve generacije, pridruzivanja Evropskoj uniji sporazumom o asocijaciji i tek onda sticanjem statusa punopravnog clanstva, a clanstvo u Svjetskoj trgovinskoj organizaciji ostvaruje se jednokratno, bez obzira na vremensko trajanje pregovora, uspjesnim zavrsetkom svih pregovora sa clanicama Svjetske trgovinske organizacije.
Staticno posmatrano clanstvo u Svjetskoj trgovinskoj organizaciji oznacava utvrdjivanje multilaterarnog polozaja svake privrede, precizno definisanog standardima STO-a i mogucnostima koriscenja znatnih pogodnosti od znacaja kako za tekuce privredjivanje i tako i za razvoj, a dinamicno posmatranje pruza garancije za pravo «ucestvovanja u igri» formiranja dopunskih i novih standarda Svjetske trgovinske organizacije onako kako ce se standardi oblikovati u svim buducim multilateralnim trgovinskim pregovorima, ili, kako se uobicajeno kaze u rundama takvih pregovora.
Bez sumnje, clanstvom u STO-u mijenja se polozaj i perspektiva svake privrede i filozofija privrednog i ukupnog razvoja drustva.U tekstu koji slijedi pokusacemo, stoga, da pruzimo odgovore na pitanja u kakvim se istorijskim okolnostima pocela da formira ideja o globalizovanju svjetske spoljnotrgovinske razmjene, kada je potpisan Opsti sporazum o trgovini i carinama (GATT) i kada je bivsa Jugoslavija prisutpila tom Sporazumu, kakvi su globalni rezultati GATT-a, kada je GATT evoluirao u Svjetsku trgovinsku organizaciju, kakav je pravni polozaj Svjetske trgovinske organizacije, njena unutrasnja organizacija, koji su to Sporazumi finalnog akta Urugvajske runde multilaterarnih pregovora, koji su to principi, pravila i mehanizmi svjetskog trgovinskog sistema, kako se postaje clanom Svjetske trgovinske organizacije, kakvi se otpori pruzaju procesima globalizovanja svjetske trgovine, postoje li racionalne alternative clanstvu u Svjetskoj trgovinskoj organizaciji i konacno koje su to prednosti koje mogu biti ostvarene uclanjenjem Crne Gore u Svjetsku trgovinsku organizaciju.
Vrijeme protekcionizmaTridesete godine HH vijeka bile su godine visokog protekcionizma u svjetskim trgovinskim odnosima izazvanog svjetskom ekonomskom krizom (1929-1933). Protekcionisticka politika onovremenih drzava cinila je grcevite napore u ublazavanju prenosenja talasa velike svjetske ekonomske krize u sosptvene ekonomije, veoma naglasenim redukovanjem uvoza roba i usluga, na jednoj strani, i i snaznim drzavnim podsticanjem i stimulisanjem uvoza roba i usluga, na jednoj strani.
Skale drzavnog protekcionizma kretale su se od visokih zastitnih carina, necarinskih barijera, kvantitativnih i vrijednosnih ogranicenja uvoza do visokih finansijskih stimulacija izvoza i formiranja takozvanog valutnog altruizma po kome je svaka drzava tezila da njena nacionalna moneta bude slabija od nacionalnih moneta konkurentnih drzava, cime je protekcionizam, na posredan nacin, razvio monetarnu filozofiju sadrzanu u maksimi: sto slabiji novac to bolje za nacionalnu ekonomiju.
Dominacija protekcionizma u trecoj deceniji HH vijeka nije imala ishodiste samo u svjetskoj ekonomskoj krizi nego i u pripremama za II svjetski rat narocito NJemacke i Italije, koje su bile motivisane sticanjem, u protekcionistickim uslovima, samodovoljnosti i trgovinske, ekonomske i narocito tehnoloske nezavisnosti od inostranstva.
Protekcionizam koji svoje korijene ima u antickim vremenima u kojima su se jos Platon i Aristotel zalagali za ogranicenje spoljne trgovine da bi se sprijecilo erodiranje domace poljoprivrede i koji se u Novom vijeku narocito razvio poslije sticanja nezavisnosti SAD-a, kada se prvi americki ministar finansija A. Hamilton stavio u odbranu industrije SAD-a, i ogranicavanja uvoza industrijske robe iz Engleske, pokazao je svoju punu destruktivnost u pomenutoj deceniji vijeka iza nas.
To se ispoljavalo u parcelisanju svjetskih trgovinskih tokova, u naglasenom slabljenju transfera znanja i tehnologije, eroziranjem uloge zdravog novca u ekonomiji, vjestackim odrzavanjem zaostalih oblasti u privredjivanju u mnogim zemljama, slabljenjem mobilnosti svjetskog kapitala, slabljenjem uticaja izvoza na formiranje svjetskog bruto domaceg proizvoda i redukovanjem svih drugih medjusobnih privrednih prozimanja od znacaja za ukupni progres u svjetskoj privredi.
Drugi svjetski rad (1939 - 1945 god.) ucinio je razumljivo da se takvo stanje pogorsa formiranjem ratnog privrednog miljea u kome su privredne veze u svijetu podredjivane prevashodno ratnim ciljevima zaracenih strana.
Ekonomski teoreticari i stratezi, posebno iz SAD-a jos dok je trajao II svjetski rat, dokazivali su da se poslijeratni privredni poredak u svijetu ne moze obnavljati na nasledju protekcionizma vec da se mora formirati nova neprotekcionisticka matrica svjetskih ekonomskih odnosa posebno u svjetskim finansijama i svjetskoj trgovini.
U takva razmisljanja i dokazivanja bilo je utkano saznanje da ce zavrsetkom II svjetskog rata SAD biti jedina svjetska ekonomska velesila, centar svjetske ekonomske gravitacije i da SAD radi zastite prevashodno svojih strateskih interesa treba da budu promoteri novog svjetskog ekonomskog poretka.
Blizanci iz Breton Vudsa
Tako se upravo i dogodilo pa su u julu mjesecu 1944. godine u Breton Vudsu (SAD), dok je jos buktao II svjetski rat postavljeni temelji tkz. bretonvudskih blizanaca - Medjunarodnog monetarnog fonda (MMF) i Medjuanrodne banke za obnovu i razvoj poznate kao Svjetska banka.
Americki dolar (USD) situiran je u centar svjetskog monetarnog sistema sa osiguranom konvertibilnoscu u zlato. Medjunarodnom monetarnom fondu obezbijedjen je polozaj veoma uticajne medjunarodne institucije time sto stav Medjunarodnog monetarnog fonda prema svojim clanicama sluzi kao parametar kojim se formira odnos svjetskog kapitala, ukljucujuci i kapital Svjetske banke prema svakoj zemlji clanici MMF-a koja trazi finansiranje svoga razvoja ili prevazilazenje platnobilansnih neravnoteza.
Medjunarodni monetarni fond, sto se njegovih najvaznijhih kompetencija tice, brizljivo i temeljno proucava polozaj svake zemlje clanice suocene sa neravnotezama u platnom bilansu odlucujuci da li ce kreditirati ili ne takve debalanse i da li ce zemlje clanice koje namjeravaju da devalviraju svoju nacionalnu monetu iznad 10% moci da to ucine.
Medjunarodni monetarni fond poceo je sa radom 01.01.1947. godine.Te iste godine u kojoj je svoju aktivnost zapoceo Medjunarodni monetarni fond potpisan je 30.10.1947. godine i Opsti sporazum o trgovini i carinama (GATT) i Protokol o privremenoj primjeni GATT-a sa vaznoscu od 01.01.1948. godine.
Sporazum o trgovini carinama potpisale su 87. zemalja, ali su fakticki jos 31 zemalja prihvatila njegovu primjennjivost i punovaznost.
Time je, u institucionalnom smislu, postavljen novi svjetski ekonomski poredak, formiran u trouglu: Medjunarodni monetarni fond, Svjetska banka i Opsti sporazum o trgovini i carinama. Najvaznije poluge svjetske ekonomije - novac, kapital i medjunarodna trgovina robama podvrgnute su medjunarodnim «pravilima igre».
(Nastavice se)
Svjetska trgovinska organizacija i njen znacaj:
1.
Sjedinjene Drzave vode trku
Principi, pravila i mehanizmi svjetskog trgovinskog sistema. Koje su prednosti koje mogu biti ostvarene uclanjenjem Crne Gore u STO
Na strateskom putu Crne Gore u ostvarivanju proevropske orijentacije i otvaranja prema svijetu u cjelini, pored clanstva u Medjunarodnom momentarnom fondu i Svjetskoj banci za obnovu i razvoj predstoji nam, u «buducnosti koja dolazi» i uclanjivanje u Evropsku uniju i Svjetsku trgovinsku organizaciju (STO), kada su u pitanju prevashodno nasi ekonomski i trgovinski, ali i drugi strateski interesi.
Dilema da li su uclanjenje u Evropsku uniju i Svjetsku trgovinsku organizaciju konfliktni ciljevi, da li su takvi ciljevi medjusobno inkompatibilni ili ne, razrjesava se rezolutnim odgovorom da je svjetski trgovinski sistem postavljen na paralelnim tokovima multilateralizma (STO) i regionalnih ekonomskih asocijacija kakva je i Evropska unija.
Ekonomske regionalne asocijacije su inkorporirane u svjetski trgovinski sistem kao carinske zone, zone slobodne trgovine, regionalne organizacije zajednickog trzista i ekonomske unije.
Svaka inkompatibilnost u ostvarivanju clanstva u Evropskoj uniji i Svjetskoj trgovinskoj organizaciji je, dakle, iskljucena uz postojanje razlike sto se clanstvo u Evropskoj uniji ostvaruje postupno, fazno, preko tkz. sporazuma prve generacije, pridruzivanja Evropskoj uniji sporazumom o asocijaciji i tek onda sticanjem statusa punopravnog clanstva, a clanstvo u Svjetskoj trgovinskoj organizaciji ostvaruje se jednokratno, bez obzira na vremensko trajanje pregovora, uspjesnim zavrsetkom svih pregovora sa clanicama Svjetske trgovinske organizacije.
Staticno posmatrano clanstvo u Svjetskoj trgovinskoj organizaciji oznacava utvrdjivanje multilaterarnog polozaja svake privrede, precizno definisanog standardima STO-a i mogucnostima koriscenja znatnih pogodnosti od znacaja kako za tekuce privredjivanje i tako i za razvoj, a dinamicno posmatranje pruza garancije za pravo «ucestvovanja u igri» formiranja dopunskih i novih standarda Svjetske trgovinske organizacije onako kako ce se standardi oblikovati u svim buducim multilateralnim trgovinskim pregovorima, ili, kako se uobicajeno kaze u rundama takvih pregovora.
Bez sumnje, clanstvom u STO-u mijenja se polozaj i perspektiva svake privrede i filozofija privrednog i ukupnog razvoja drustva.U tekstu koji slijedi pokusacemo, stoga, da pruzimo odgovore na pitanja u kakvim se istorijskim okolnostima pocela da formira ideja o globalizovanju svjetske spoljnotrgovinske razmjene, kada je potpisan Opsti sporazum o trgovini i carinama (GATT) i kada je bivsa Jugoslavija prisutpila tom Sporazumu, kakvi su globalni rezultati GATT-a, kada je GATT evoluirao u Svjetsku trgovinsku organizaciju, kakav je pravni polozaj Svjetske trgovinske organizacije, njena unutrasnja organizacija, koji su to Sporazumi finalnog akta Urugvajske runde multilaterarnih pregovora, koji su to principi, pravila i mehanizmi svjetskog trgovinskog sistema, kako se postaje clanom Svjetske trgovinske organizacije, kakvi se otpori pruzaju procesima globalizovanja svjetske trgovine, postoje li racionalne alternative clanstvu u Svjetskoj trgovinskoj organizaciji i konacno koje su to prednosti koje mogu biti ostvarene uclanjenjem Crne Gore u Svjetsku trgovinsku organizaciju.
Vrijeme protekcionizmaTridesete godine HH vijeka bile su godine visokog protekcionizma u svjetskim trgovinskim odnosima izazvanog svjetskom ekonomskom krizom (1929-1933). Protekcionisticka politika onovremenih drzava cinila je grcevite napore u ublazavanju prenosenja talasa velike svjetske ekonomske krize u sosptvene ekonomije, veoma naglasenim redukovanjem uvoza roba i usluga, na jednoj strani, i i snaznim drzavnim podsticanjem i stimulisanjem uvoza roba i usluga, na jednoj strani.
Skale drzavnog protekcionizma kretale su se od visokih zastitnih carina, necarinskih barijera, kvantitativnih i vrijednosnih ogranicenja uvoza do visokih finansijskih stimulacija izvoza i formiranja takozvanog valutnog altruizma po kome je svaka drzava tezila da njena nacionalna moneta bude slabija od nacionalnih moneta konkurentnih drzava, cime je protekcionizam, na posredan nacin, razvio monetarnu filozofiju sadrzanu u maksimi: sto slabiji novac to bolje za nacionalnu ekonomiju.
Dominacija protekcionizma u trecoj deceniji HH vijeka nije imala ishodiste samo u svjetskoj ekonomskoj krizi nego i u pripremama za II svjetski rat narocito NJemacke i Italije, koje su bile motivisane sticanjem, u protekcionistickim uslovima, samodovoljnosti i trgovinske, ekonomske i narocito tehnoloske nezavisnosti od inostranstva.
Protekcionizam koji svoje korijene ima u antickim vremenima u kojima su se jos Platon i Aristotel zalagali za ogranicenje spoljne trgovine da bi se sprijecilo erodiranje domace poljoprivrede i koji se u Novom vijeku narocito razvio poslije sticanja nezavisnosti SAD-a, kada se prvi americki ministar finansija A. Hamilton stavio u odbranu industrije SAD-a, i ogranicavanja uvoza industrijske robe iz Engleske, pokazao je svoju punu destruktivnost u pomenutoj deceniji vijeka iza nas.
To se ispoljavalo u parcelisanju svjetskih trgovinskih tokova, u naglasenom slabljenju transfera znanja i tehnologije, eroziranjem uloge zdravog novca u ekonomiji, vjestackim odrzavanjem zaostalih oblasti u privredjivanju u mnogim zemljama, slabljenjem mobilnosti svjetskog kapitala, slabljenjem uticaja izvoza na formiranje svjetskog bruto domaceg proizvoda i redukovanjem svih drugih medjusobnih privrednih prozimanja od znacaja za ukupni progres u svjetskoj privredi.
Drugi svjetski rad (1939 - 1945 god.) ucinio je razumljivo da se takvo stanje pogorsa formiranjem ratnog privrednog miljea u kome su privredne veze u svijetu podredjivane prevashodno ratnim ciljevima zaracenih strana.
Ekonomski teoreticari i stratezi, posebno iz SAD-a jos dok je trajao II svjetski rat, dokazivali su da se poslijeratni privredni poredak u svijetu ne moze obnavljati na nasledju protekcionizma vec da se mora formirati nova neprotekcionisticka matrica svjetskih ekonomskih odnosa posebno u svjetskim finansijama i svjetskoj trgovini.
U takva razmisljanja i dokazivanja bilo je utkano saznanje da ce zavrsetkom II svjetskog rata SAD biti jedina svjetska ekonomska velesila, centar svjetske ekonomske gravitacije i da SAD radi zastite prevashodno svojih strateskih interesa treba da budu promoteri novog svjetskog ekonomskog poretka.
Blizanci iz Breton Vudsa
Tako se upravo i dogodilo pa su u julu mjesecu 1944. godine u Breton Vudsu (SAD), dok je jos buktao II svjetski rat postavljeni temelji tkz. bretonvudskih blizanaca - Medjunarodnog monetarnog fonda (MMF) i Medjuanrodne banke za obnovu i razvoj poznate kao Svjetska banka.
Americki dolar (USD) situiran je u centar svjetskog monetarnog sistema sa osiguranom konvertibilnoscu u zlato. Medjunarodnom monetarnom fondu obezbijedjen je polozaj veoma uticajne medjunarodne institucije time sto stav Medjunarodnog monetarnog fonda prema svojim clanicama sluzi kao parametar kojim se formira odnos svjetskog kapitala, ukljucujuci i kapital Svjetske banke prema svakoj zemlji clanici MMF-a koja trazi finansiranje svoga razvoja ili prevazilazenje platnobilansnih neravnoteza.
Medjunarodni monetarni fond, sto se njegovih najvaznijhih kompetencija tice, brizljivo i temeljno proucava polozaj svake zemlje clanice suocene sa neravnotezama u platnom bilansu odlucujuci da li ce kreditirati ili ne takve debalanse i da li ce zemlje clanice koje namjeravaju da devalviraju svoju nacionalnu monetu iznad 10% moci da to ucine.
Medjunarodni monetarni fond poceo je sa radom 01.01.1947. godine.Te iste godine u kojoj je svoju aktivnost zapoceo Medjunarodni monetarni fond potpisan je 30.10.1947. godine i Opsti sporazum o trgovini i carinama (GATT) i Protokol o privremenoj primjeni GATT-a sa vaznoscu od 01.01.1948. godine.
Sporazum o trgovini carinama potpisale su 87. zemalja, ali su fakticki jos 31 zemalja prihvatila njegovu primjennjivost i punovaznost.
Time je, u institucionalnom smislu, postavljen novi svjetski ekonomski poredak, formiran u trouglu: Medjunarodni monetarni fond, Svjetska banka i Opsti sporazum o trgovini i carinama. Najvaznije poluge svjetske ekonomije - novac, kapital i medjunarodna trgovina robama podvrgnute su medjunarodnim «pravilima igre».
(Nastavice se)
